Masz pozew albo wezwanie na rozprawę i policzone, że pełnomocnik kosztuje więcej niż sama sprawa. Sprawa w sądzie bez adwokata jest możliwa w wielu rodzajach postępowań, tylko przegrywa się ją zwykle nie na argumentach, lecz na terminach i na formie pisma. Ta książka jest o formie, terminach i kolejności.
Dla kogo jest ta książka
Dla osoby, która prowadzi albo ma poprowadzić własną sprawę cywilną bez wykształcenia prawniczego. Nie zastępuje pełnomocnika w sprawach skomplikowanych i mówi to wprost. Przyda się także wtedy, gdy pełnomocnika masz, ale chcesz rozumieć, co się dzieje w aktach i dlaczego wszystko tak długo trwa. Zakłada, że nie masz nikogo, kto sprawdzi twoje pismo przed wysłaniem, więc listy kontrolne zastępują tu drugą parę oczu.
- Jeśli chcesz złożyć pozew i nie wiesz, do którego sądu ani na jakim formularzu.
- Jeśli dostałeś pozew i masz policzone dni na odpowiedź.
- Jeśli sąd zwrócił twoje pismo z powodu braków formalnych.
- Jeśli opłata sądowa przekracza twoje możliwości i szukasz drogi zwolnienia od kosztów.
- Jeśli nie wiesz, kiedy i jak zgłosić dowody, żeby nie zostały pominięte.
- Pierwsza rozprawa, na którą idziesz sam i nie wiesz, jak się na niej zachować.
- Jeśli masz wyrok i zastanawiasz się nad apelacją oraz jej kosztem.
Co znajdziesz w środku
Dwanaście rozdziałów prowadzonych zgodnie z biegiem sprawy: właściwość sądu, budowa pisma, pozew, pieniądze, terminy, dowody, rozprawa, wyrok, apelacja. Osobny rozdział dotyczy granicy, za którą spór cywilny zaczyna dotykać odpowiedzialności karnej. Blisko sześćdziesiąt zadań „Zrób to dziś” zamienia procedurę w listę czynności. Kolejność rozdziałów odpowiada temu, co dostajesz z sądu w kopercie, więc da się wejść w książkę w dowolnym momencie sprawy.
- Ustalenie właściwego sądu, wydziału i trybu — miejsce, w którym najczęściej traci się pierwsze tygodnie.
- Anatomia pisma procesowego: elementy obowiązkowe i braki, przez które pismo wraca do nadawcy.
- Pozew rozłożony na części: żądanie, uzasadnienie, wnioski dowodowe, załączniki.
- Opłaty sądowe, wniosek o zwolnienie od kosztów i wniosek o pełnomocnika z urzędu wraz z urzędowym oświadczeniem majątkowym.
- Terminy i doręczenia: liczenie dni, skutki fikcji doręczenia, wniosek o przywrócenie terminu.
- Dowody: rodzaje, moment zgłoszenia, skutki spóźnienia i sposób postępowania, gdy dokument ma druga strona.
- Przebieg rozprawy, mediacja i ugoda sądowa z konsekwencjami każdej z tych dróg.
- Wyrok, wniosek o uzasadnienie, apelacja i rozliczenie kosztów między stronami, plus plan działania do odhaczania.
Czego w niej nie ma
Nie znajdziesz obietnicy wygranej, bo nikt uczciwy jej nie składa, ani oceny szans w twojej sprawie. Nie ma tu gotowego pozwu do przepisania bez zmian, bo pisma zależą od faktów i dokumentów. Nie ma porad dotyczących spraw karnych ani rozwodowych; przy nich książka wskazuje pełnomocnika jako rozsądniejszy wybór. Nie ma nazw kancelarii. Jest procedura, są terminy i jest lista błędów formalnych, które kosztują najwięcej. Nie ma tu również oceny, czy warto się procesować; jest natomiast rachunek kosztów i czasu, na którym taką decyzję można oprzeć.
Najczęstsze pytania
Czy mogę prowadzić sprawę w sądzie bez adwokata?
W większości spraw cywilnych tak; obowiązkowe zastępstwo dotyczy przede wszystkim postępowania przed Sądem Najwyższym i niektórych trybów szczególnych. Rozdział pierwszy zawiera test pomagający ocenić, czy dana sprawa nadaje się do samodzielnego prowadzenia.
Ile mam czasu na odpowiedź na pozew?
Termin wyznacza sąd w doręczonym zobowiązaniu i liczy się go od dnia doręczenia, nie od daty widniejącej na piśmie. Rozdział szósty tłumaczy sposób liczenia dni oraz skutki przekroczenia terminu. Wyjaśniony jest także skutek awizowania przesyłki i tego, że nie odebrałeś jej osobiście.
Co zrobić, gdy nie stać mnie na opłatę sądową?
Można złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątku na urzędowym formularzu. Rozdział piąty opisuje, co się w takim oświadczeniu wykazuje i dlaczego część wniosków bywa oddalana.
Dlaczego sąd zwrócił moje pismo?
Najczęściej z powodu braków formalnych: brakującego podpisu, załączników, odpisu dla strony przeciwnej albo opłaty. Rozdział trzeci zawiera listę kontrolną do przejścia przed wysłaniem każdego pisma.
Kiedy trzeba zgłosić dowody?
Zasadniczo w pierwszym piśmie, w którym jest to możliwe; późniejsze wnioski bywają pomijane jako spóźnione. Rozdział siódmy pokazuje, jak sformułować wniosek dowodowy i co zrobić, gdy dokument znajduje się u przeciwnika. Opisano również, jak zgłosić dowód, o którym dowiadujesz się dopiero w toku sprawy.
Ile kosztuje przegrana sprawa?
Poza własnymi wydatkami dochodzi zwrot kosztów strony przeciwnej, liczony według stawek zależnych od wartości przedmiotu sporu (stan na 2026). Rozdział dziewiąty pokazuje, jak oszacować to ryzyko jeszcze przed złożeniem pozwu.
Postępowanie cywilne to zbiór reguł, których można się nauczyć, i terminów, których nie da się negocjować. Ta książka układa je w kolejności, w jakiej pojawiają się w sprawie.
